NOWOŚCI!

Mapy

 Mapa zagospodarowania wód zaliczonych do kopalin w Polsce

 

Mapa udokumentowanych złóż wód podziemnych zaliczonych do kopalin

 

Mapa uzdrowisk w Polsce

 

 

Atlasy geotermalne

 

 

 

 
 
 
 

Wody geotermalne w Karpatach

Fot.1 Otwór produkcyjny Bańska PGP-1

Warunki występowania i formowania wód termalnych na obszarze prowincji karpackiej są bardzo zróżnicowane z uwagi na styl budowy tej części kraju. W Karpatach wewnętrznych obszarem infiltracyjnego zasilania wód podziemnych, w tym wód termalnych niecki podhalańskiej, jest obszar Tatr. Systemem szczelin wody migrują w rejon niecki, gdzie część ich strumienia trafia do skał zbiornikowych i ogrzewa się wraz ze wzrostem głębokości przepływu. Skałami zbiornikowymi niecki podhalańskiej są wapienie i dolomity triasu, piaskowce i skały węglanowe jury oraz utwory eocenu węglanowego zalegające pod serią utworów fliszu podhalańskiego. Miąższość stref wodonośnych jest zmienna i wynosi od 100 do 700 m, a strop zbiornika zapada z południa na północ, od głębokości około 1 000 m do około 3 000 m w rejonie Chochołowa (Chowaniec i in., 1997; 2011; Kępińska, 2001, Małecka, 2003). Wraz z odległością od strefy zasilania zmniejsza się prędkość przepływu wód w związku z obecnością szczelnej bariery, jaką stanowi pieniński pas skałkowy, co powoduje zróżnicowanie składu chemicznego i temperatury wód w północnej i południowej części zbiornika (Chowaniec, 2009). W części południowej, położonej w sąsiedztwie strefy zasilania, mineralizacja wód nie przekracza 0,4 g/dm3, a temperatura na wypływie uzyskana ze zlokalizowanych tam otworów osiąga maksymalnie 36°C, podczas gdy w części północnej wartości te wynoszą odpowiednio 3,1 g/dm3 i 86°C (otw. Bańska PGP-1). Wody termalne występują pod ciśnieniem artezyjskim, co sprzyja ich eksploatacji. Wydajność otworów zlokalizowanych w obrębie niecki podhalańskiej jest zróżnicowana i przekracza maksymalnie 550 m3/h (otw. Bańska PGP-1). Obecnie na obszarze niecki wody termalne są ujmowane 15. otworami wiertniczymi i wykorzystywane w energetyce cieplnej (Geotermia Podhalańska w Bańskiej Niżnej) i rekreacji (Bukowina Tatrzańska, Białka Tatrzańska, Szaflary, Zakopane).

W Karpatach zewnętrznych wody termalne występują zarówno w utworach fliszowych, jak i w skałach ich podłoża. Cechują je zdecydowanie słabsze parametry hydrogeologiczne od spotykanych  w niecce podhalańskiej. Skomplikowana budowa geologiczna sprawia, iż wody termalne rozpoznawane są raczej punktowo, zwykle w uprzywilejowanych strefach, związanych m.in. z nieciągłościami tektonicznymi. Cechuje je na ogół wysoka mineralizacja, ograniczone zasoby i brak lub słaba odnawialność. Z dotychczasowych badań wynika, że flisz zewnętrznokarpacki jest mało perspektywicznym kolektorem dla uzyskania wód termalnych w znaczących ilościach (Chowaniec, 2009; Hajto, 2014). Relatywnie korzystne warunki występują w rejonie Rabki-Zdroju i Poręby Wielkiej, gdzie uzyskano wydajność  do 16,1 m3/h wody o mineralizacji 24-28 g/dm3 i temperaturze 28-42°C na wypływie (otw. Rabka IG-2, otw. Poręba IG-1). Ujęte tam wody termalne są związane z warstwami krośnieńskimi jednostki grybowskiej, stanowiącymi podłoże płaszczowiny magurskiej (Chowaniec i in., 2012). W rejonie Karpat wschodnich w Lubatówce udokumentowano występowanie niespotykanych w tej części kraju termalnych wód kwasowęglowych. Z piaskowców ciężkowickich uzyskano wody o mineralizacji 17,0-19,0 g/dm3 i temperaturze 21-25°C. Dość dobre warunki występowania wód termalnych istnieją także w podłożu zachodniej części Karpat zewnętrznych, gdzie wody są związane ze spękanymi i skrasowiałymi dolomitami i wapieniami dewońskimi oraz zlepieńcami miocenu i zostały ujęte m.in. w Ustroniu (otw. U-3 i otw. U-3a) oraz w Jaworzu (otw. IG-1 i IG-2). Temperatura ujętych wód osiągnęła 32°C. Na obszarze Karpat fliszowych wody o najwyższej temperaturze, rzędu 84°C i mineralizacji około 7,0 g/dm3 uzyskano w otworze poszukiwawczym zlokalizowanym w Wiśniowej.

W zapadlisku przedkarpackim wody termalne występują w utworach miocenu, mezozoiku oraz paleozoiku. Charakteryzują się zróżnicowaną temperaturą wynoszącą od 20 do ponad 60°C oraz na ogół wysoką mineralizacją, które w głębszych poziomach może przekraczać 250 g/dm3 (Sowiżdżał, Górecki, 2013). Występowanie wód termalnych w tym regionie udokumentowane zostało jedynie otworem Busko C-1 w Busku-Zdroju. Z utworów kredy eksploatowana jest lecznicza woda siarczkowa typu Cl-Na o temperaturze dochodzącej do 25°C.


Literatura

Szczegóły dotyczące cytowanej literatury znajdują się w zakładce Bibliografia