NOWOŚCI!

Mapy

 Mapa zagospodarowania wód zaliczonych do kopalin w Polsce

 

Mapa udokumentowanych złóż wód podziemnych zaliczonych do kopalin

 

Mapa uzdrowisk w Polsce

 

 

Atlasy geotermalne

 

 

 

 
 
 
 

Solanki

 

Fot.1 Ujęcie solanek w Łapczycy

Solanki to wysoko zmineralizowane wody podziemne, których głównymi składnikami są nony chlorkowe, sodowe oraz wapniowe. W polskiej literaturze hydrogeologicznej oraz ustawie Prawo geologiczne i górnicze przyjmuje się, że ich mineralizacja ogólna powinna wynosić co najmniej 35 g/dm3. W przeszłości termin ten był stosowany również dla wód zmineralizowanych o minimalnej zawartości składników stałych wynoszącej 37 g/dm3, a nawet 50 g/dm3. W literaturze balneologicznej natomiast terminem solanka określano zmineralizowane wody podziemne o zawartości jonu chlorkowego co najmniej 8,5 g/kg i jonu sodowego co najmniej 5,5 g/kg, czyli po 240 mval/kg każdego z tych jonów, co odpowiadało mineralizacji wody około 14 g/dm3 (przy założeniu, że nie są w niej rozpuszczone inne sole) (Paczyński, Płochniewski 1996). Solanki zawierają również nierzadko znaczne zawartości pierwiastków cennych z gospodarczego punktu widzenia, takich jak jod, brom, magnez, bor, potas i lit.  

Występowanie

Solanki występują niemal na całym terytorium Polski, za wyjątkiem Sudetów, Gór Świętokrzyskich i fragmentów platformy prekambryjskiej. W zależności od warunków geologicznych pojawiają się na głębokości od kilkudziesięciu metrów (Kołobrzeg) do kilku tysięcy metrów. Wraz z głębokością wzrasta na ogół ich mineralizacja, która maksymalnie sięgać może nawet 400 g/dm3 (tzw. solanki przesycone). Wypływy solanek na powierzchnię terenu lub ich obecność tuż pod powierzchnią spowodowana jest na ogół ascenzją wód z większych głębokości. Solanki występują zazwyczaj w strefach utrudnionej wymiany wód, w tym w strukturach zamkniętych, odizolowanych od powierzchni przez utwory nadległe, co wiąże się zarówno z dużym stopniem ich zdiagenezowania (przeobrażenia), jak i brakiem odnawialności ich zasobów. Pomimo powszechności występowania dotychczas udokumentowano tylko jedno złoże solanek zlokalizowane w rejonie Łapczycy na obszarze zapadliska przedkarpackiego.


Biorąc pod uwagę kryterium mineralizacji (minimalnie 35 g/dm3) solankami są także wysokozmineralizowane wody lecznicze, udokumentowane m.in. w Busku-Zdroju, Ciechocinku, Dębowcu, Goczałkowicach-Zdroju, Kołobrzegu, Konstancinie-Jeziornej, Połczynie-Zdroju, Sopocie, Świnoujściu, Ustroniu i Zabłociu. Jednak z uwagi na sposób ich wykorzystania – przede wszystkim w balneoterapii – zalicza się je do grupy wód leczniczych

 

Wykorzystanie

W Polsce solanki wykorzystywane są tradycyjnie do warzenia soli leczniczych i spożywczych. W XIX w. zaczęto stosować je także w lecznictwie uzdrowiskowym, a następnie do wytwarzania kosmetyków i produktów leczniczych. W latach 50. i 60. XX w. prowadzono eksperymentalne, a następnie półprzemysłowe pozyskiwanie jodu z solanek występujących w utworach miocenu zapadliska przedkarpackiego (Zabłocie, Krosno, Łapczyca).  Aktualnie w kraju istnieją 4 warzelnie soli, które wykorzystują do produkcji solanki z Łapczycy oraz wysoko zmineralizowane wody lecznicze ze złóż w Ciechocinku, Dębowcu i Lubatówce. Solanki będące wodami leczniczymi są wykorzystywane również w zabiegach balnoterapeutycznych (kąpiele, inhalacje, płukania, okłady) w zakładach przyrodoleczniczych 12 uzdrowisk w kraju, w których udokumentowano tego rodzaju wody. Sole lecznicze oraz szlamy i ługi powstające w procesie warzenia soli, a także butelkowana solanka służą wykonywania zabiegów w warunkach domowych lub w uzdrowiskach, które nie dysponują wysoko zmineralizowanymi wodami leczniczymi. Więcej informacji na temat produktów wytwarzanych z solanek znajduje się w zakładce Inne wykorzystanie.

Pomimo powszechności występowania solanek w Polsce nie są one intensywnie eksploatowane. Wpływ na to ma fakt, iż poza mineralizacją i składem chemicznym o przydatności solanek do gospodarczego wykorzystania decydują wydajność ujęcia, głębokość występowania poziomu wodonośnego oraz głębokość zalegania zwierciadła wody.

Literatura

Szczegóły dotyczące cytowanej literatury znajdują się w zakładce Bibliografia